Cẩn trọng với cái bẫy "không kịp lớn"

Người khởi tạo Q
QTVKN
Ngày gửi Bình luận: 0 Lượt xem: 215

QTVKN

Level 6
Có thể giấc mơ về sự kỳ diệu của kinh tế tư nhân sẽ còn lâu mới thành hiện thực. Mặc dù mấy năm gần đây chúng ta có thêm nhiều doanh nhân ghi tên mình vào danh sách những tỷ phú giàu nhất thế giới, nhưng đa số các doanh nghiệp tư nhân vẫn đang nằm trong tình trạng chật vật, khó khăn. Mặc dù đóng góp của khối kinh tế tư nhân đã vượt quá 43% GDP, khẳng định vị thế lớn nhất trong tương quan so với các khu vực kinh tế khác, nhưng số lượng doanh nghiệp cũng chiếm đến hơn 70% trong tổng số 714.000 doanh nghiệp đang hoạt động. Điều đó cũng có nghĩa là phần lớn các doanh nghiệp tư nhân vẫn hết sức nhỏ bé, nguồn lực ít ỏi, giá trị thấp.

Sự khó khăn, yếu kém của các doanh nghiệp tư nhân được cho là nằm ở tư duy và cơ chế chính sách, theo nhận định của các chuyên gia kinh tế tại Diễn đàn Kinh tế Tư nhân hồi tháng 5 vừa qua. Nhưng đó là tư duy của ai, và loại cơ chế chính sách nào? Trong khi đó, tại một diễn đàn khác do VCCI tổ chức, ông Phan Đức Hiếu – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, lại cho rằng, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt (nói chung) không phải nằm ở khung pháp lý, mà là vấn đề thực thi pháp luật và năng lực quản trị.

Nghị quyết Trung ương số 10-NQ/TW “Về phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” đã thực thi được hai năm. Phải nói một cách công bằng rằng, Đảng và Chính phủ đã ý thức rất rõ về tầm quan trọng của khu vực kinh tế tư nhân. Luật Doanh nghiệp và các khung pháp lý liên quan đến kinh doanh và đầu tư ở Việt Nam thực ra thuộc nhóm cởi mở nhất trên thế giới. Vấn đề khó khăn thực ra lại nằm ở cấp thực thi pháp luật và vận hành cơ chế, trực tiếp tạo ra những rào cản vô hình cho doanh nghiệp.

Sự bất cập đầu tiên là khả năng tiếp cận nguồn lực nhà nước, khó với người này nhưng lại dễ với người khác, tuỳ thuộc vào hai chữ “thân hữu”. Tờ Thời báo Kinh tế Sài Gòn từng viết rằng: “Không ít triệu phú đô la của Việt Nam có được khối tài sản qua quá trình tư hữu hóa rẻ mạt công sản, xẻ thịt đất công để chuyển thành đất dự án, hay thu hồi đất của dân với giá rẻ, sau đó chuyển mục đích sử dụng để bán với giá trị trường cao hơn gấp nhiều lần”. Sự bất bình đẳng trong lĩnh vực bất động sản, ngân hàng, khai thác tài nguyên khoáng sản, đầu tư công, v.v… dẫn đến những đại án lớn, nguồn cơn của sự phân hoá vô cùng lớn giữa các doanh nghiệp tư nhân.

Vấn đề thứ hai là sự máy móc và cứng nhắc trong các thủ tục hành chính, đặc biệt là trong các chính sách về đấu thầu, khiến một thời gian không nhỏ của các doanh nghiệp trở nên lãng phí. Chính sách này khiến các doanh nghiệp tư nhân, dù đủ năng lực và trình độ tham gia các dự án của nhà nước cũng chưa chắc được tham gia. Hậu quả của rào cản kỹ thuật trong chính sách đấu thầu là sản sinh ra sự dối trá bất đắc dĩ và tiêu tốn nguồn lực của tất cả các bên tham gia. Nhiều doanh nghiệp thừa nhận, họ nuôi hẳn một bộ máy chỉ để thực hiện các thủ tục hành chính liên tục phục vụ cho các gói thầu.

Một khó khăn khác nữa là năng lực vận dụng chính sách của cán bộ công chức trong việc theo dõi và quản lý doanh nghiệp tư nhân. Ngược lại với tư duy “thân hữu” là thái độ kiểm soát, nghi ngờ, ngăn chặn, gây khó khăn cho hoạt động của doanh nghiệp. Một phần nguyên nhân của thái độ này là thói quen lách luật của các doanh nghiệp, nhưng cũng một phần là do trình độ hiểu biết và vận dụng chính sách rất khác nhau giữa các công chức. Cùng một vấn đề nhưng cách giải quyết có thể khác nhau giữa các cơ quan nhà nước khác nhau.

Đối với vấn đề quản trị, có lẽ đây chính là điểm yếu then chốt của hầu hết các doanh nghiệp tư nhân. Phần lớn các chủ doanh nghiệp Việt Nam đều là các nhà chuyên môn đi lên, chưa được đào tạo về quản trị kinh doanh. Thói quen vận hành theo cơ chế gia đình, với một quy mô nhỏ, đã ăn sâu vào phong cách quản lý ngay cả khi doanh nghiệp đã lớn, quy mô ngàn tỷ và số lượng nhân viên lên đến cả ngàn người. Sự ôm đồm, giám sát từng chi tiết và thiếu vắng cơ chế phân quyền là nguyên nhân chính doanh nghiệp không thể lớn được. Tư duy đó cũng hạn chế chủ doanh nghiệp thuê được các nhà quản trị giỏi, có năng lực, được đào tạo bài bản.

Nhiều doanh nghiệp rơi vào cái bẫy “không kịp lớn” với quy mô tăng trưởng quá nóng. Cơ hội mở rộng thị trường và quy mô sản xuất khiến cho doanh nghiệp liên tục mở rộng, nhưng bộ máy quản trị không kịp phát triển theo. Lỗ hổng lớn của lớp quản trị cấp trung là tử huyệt của hầu hết các doanh nghiệp thuộc loại này. Trong một hội thảo nhỏ gần đây, bà Nguyễn Quỳnh Trang, giám đốc marketing của IBM Việt Nam cho biết, tập đoàn này áp dụng một chính sách chung trên toàn thế giới, gọi là kế hoạch kế nhiệm, theo đó, mỗi năm, bất cứ một nhà quản lý cấp trung nào cũng phải đề xuất một người có khả năng thay thế mình, với một kế hoạch đào tạo, chuyển giao cụ thể. Điều này chưa bao giờ được coi trọng ở các công ty tư nhân Việt Nam.

Tử huyệt nghiêm trọng hơn có lẽ là vốn. Doanh nghiệp càng lớn thì khả năng tiếp cận nguồn vốn càng dễ dàng, thậm chí được các định chế tài chính săn đón. Nhưng đối với đa số các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nguồn vốn luôn là bài toán đau đầu nhất. Chính sách cởi mở của các ngân hàng cổ phần mà chúng ta đang thấy, thực ra vẫn chỉ phục vụ được cho các doanh nghiệp đã ổn định, có hệ thống tài sản đảm bảo. Vẫn còn rất thiếu các quỹ đầu tư tín chấp cho phép các doanh nghiệp có ý tưởng và kế hoạch kinh doanh hấp dẫn có thể tiếp cận.

Sự yếu kém về vốn đầu tư dẫn đến tử huyệt thứ ba, đó là sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao. Dòng chảy chất xám đổ về các doanh nghiệp lớn, có tiềm lực tài chính dồi dào, hoặc tràn ra khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, thậm chí là ra khỏi biên giới. Hiện nay, nói rằng Việt Nam có nguồn lao động giá rẻ thì không còn đúng nữa, ít nhất là đối với nhân sự tay nghề cao. Bà Tuệ Nguyễn, giám đốc công ty tư vấn và tìm kiếm nhân sự cấp cao RGF Research đưa ra ví dụ nguồn cung ngành marketing để đáp ứng các nhu cầu ngày một cao đang khan hiếm, mà mặt bằng lương lại thuộc loại nhỉnh hơn hầu hết các nước Đông Nam Á. Đó sẽ còn là bài toán khó giải cho các doanh nghiệp tư nhân.

Không thể phủ nhận bức tranh kinh tế tư nhân đang khởi sắc, về cả số lượng lẫn chất lượng, nhưng những vấn đề nội tại của nó sẽ vẫn là những hòn đá tảng đè nặng lên ước mơ bay cao.

Lê Quốc Vinh - Chairman & CEO Le Group of Companies
 

Chủ đề mới

Thống kê

Chủ đề:
5,681
Bài viết:
7,184
Thành viên
93,336
Thành viên mới
nguyenduyanhofficial

Thành viên trực tuyến

Không có thành viên trực tuyến.
Top